دکتر سیدحمیدرضا هدایتی، متخصص طب پیشگیری و پزشکی اجتماعی در یادداشتی برای همشهری درباره اهمیت خودمراقبتی نوشت: آیا میدانستید که مهمترین سرمایه سلامتتان، در دستان خود شماست؟ خودمراقبتی، که اکنون به یکی از محورهای کلان برنامههای وزارت بهداشت تبدیل شده، تنها یک توصیه بهداشتی نیست، «یک سبک زیستن است» سبکی که به شما قدرت میدهد تا آگاهانه از جسم و ذهن خود مراقبت کنید و هر روز تصمیمهایی درست برای زندگیای آرام، پرانرژی و شاداب بگیرید.
از بقراط تا بوعلی
خودمراقبتی پدیدهای نوظهور نیست. بقراط، پدر پزشکی نوین، قرنها پیش تأکید میکرد: «بدنت را بشناس، که بهترین پزشک توست» او میآموخت که نیروی شفابخش درون بدن، فراتر از هر دارویی است. اما در شرق و به ویژه در ایران کهن، این حکمت به اوج خود رسید. در مکتب طب ایرانی، طبیبانی چون رازی و ابن سینا (بوعلی) با تکیه بر «سِتّهٔ ضروریه» یعنی شش اصل ضروری برای حفظ سلامتی، نسخهای کامل از خودمراقبتی را ارائه دادند. آنها معتقد بودند «هیچ بیماری بدون همکاری بیمار، درمان نمیشود» و حفظ تعادل در تمام امور، راز تندرستی و دوری از اضطراب بیماری است. امروز، علم نوین و یافتههای شگفتانگیز نوروساینس، همان حکمت دیروز را تأیید میکند: وقتی نشانههای بدن را درست میخوانیم، نه تنها دیرتر بیمار میشویم، بلکه اضطراب و فشار روانی بیماری را نیز به طرز چشمگیری کاهش میدهیم.
چهار راهکار عملی
۱. به حرف بدنتان گوش دهید (آگاهی بدنی): خستگیِ خفیف، یا یک سردرد ساده را جدی بگیرید. تحقیقات نشان میدهد تمرین «حضور ذهنی» یا ذهنآگاهی، عملکرد بخشهای پیشانی مغز را بهبود میبخشد و پیش از آنکه بیماری اوج بگیرد، فرصت عکسالعمل هوشمندانه را به شما میدهد.
۲. با تنفس، آرامش را به مغز هدیه دهید: چند نفس عمیق و آرام، تکنیکی ساده اما معجزهآساست. این کار سیستم عصبی سمپاتیک (همان سیستم ستیز-گریز) را متعادل میکند، استرس را فرو مینشاند و احساس ایمنی و توانمندی را در شما زنده میکند.
۳. از عادتهای کوچک، نتایج بزرگ بگیرید: پیادهروی کوتاه، خواب به موقع و یک وعده غذای سالم را دست کم نگیرید. این رفتارهای ساده، مسیرهای پاداش مغز (دوپامین) را فعال میکنند و انگیزه و لذت را به زندگی شما بازمیگردانند.
۴. تمرین کنید تا خودمراقبتی برایتان نهادینه شود: هر بار که آگاهانه تصمیم سالمی میگیرید، شبکههای عصبی مغزتان تقویت میشود و در بحرانها و بیماریها، تصمیمگیری درست و بههنگام برایتان آسانتر میشود.
